Archive for the ‘Biznes’ Category

Budżetowa nadwyżka

Budżetowa nadwyżka, suma dochodów budżetowych, przewyższająca wydatki budżetowe w budżecie Jednostkowym lub zbiorczym (np. państwa), ustalana w stadium planowania (sporządzania budżetu) — n.b. planowana lub na podstawie danych z wykonania budżetu — n.b. rzeczywista. N.b. wykorzystywana jest jako źródło finansowania wzrostu wydatków budżetowych w danym roku budżetowym albo Jako uzupełniające źródło finansowania wydatków budżetowych w latach następnych.

Budżetowa dyscyplina

Budżetowa dyscyplina, ogół zasad, których stosowanie zapewnia legalne i prawidłowe wykonanie budżetu; pod mianem budżetu rozumiemy nie tylko środki objęte budżetem, ale również tzw. środki pozabudżetowe (zakłady budżetowe, gospodarstwa pomocnicze, fundusze celowe i środki specjalne). Do najważniejszych zasad d.b. należą: 1. pełne wykorzystanie wszystkich źródeł dochodów oraz pełne i terminowe pobieranie płynących z tych źródeł dochodów budżetowych; 2. dokonywanie wydatków budżetowych tylko na cele przewidziane budżetem i w granicach budżetem określonych, a jeśli chodzi o środki pozabudżetowe — ponadto w granicach zakumulowanych środków; 3. dokonywanie wydatków budżetowych tylko w miarę realizacji zadań rzeczowych; 4. ponoszenie jak najniższych kosztów wykonywania zadań rzeczowych przy równoczesnym pełnym, terminowym i jak najlepszym wykonywaniu ich pod względem jakościowym; 5. przestrzeganie norm prawnych obowiązujących w zakresie wykonywania budżetu; 6. terminowe, rzetelne i prawidłowe prowadzenie ewidencji i sprawozdawczości w zakresie wykonywania budżetu. Niestosowanie się do tych zasad stanowi naruszenie d.b. Przestrzeganie zasad d.b. należy do obowiązków kierownika jednostki wykonującej budżet oraz każdego pracownika zatrudnionego w tej jednostce lub pełniącego funkcję z wyboru. Pracownik, który otrzymał do wykonania polecenie naruszające d.b., może je tylko wówczas wykonać, gdy jego zwierzchnik służbowy, mimo zgłoszonego mu zastrzeżenia, potwierdził wydanie polecenia. Czuwanie zaś nad przestrzeganiem d.b. w jednostce wykonującej budżet należy do głównego księgowego. Do jego obowiązków należy zwłaszcza badanie legalności, rzetelności i prawidłowości wszelkich dokumentów, przede wszystkim dokumentów obrotu środkami pieniężnymi i rzeczowymi środkami majątkowymi oraz dokumentów o charakterze rozliczeniowym i kredytowym. Na dowód przeprowadzenia powyższych badań główny księgowy obowiązany jest zamieścić na każdym z wymienionych dowodów swój podpis; bez podpisu głównego księgowego żaden dowód nie może być zrealizowany. Główny księgowy ma prawo odmówić podpisu dowodu zaaprobowanego przez kierownika jednostki, z tym że równocześnie powinien złożyć pisemne uzasadnienie tej odmowy. W przypadku jednak ponownego pisemnego zaaprobowania dowodu przez kierownika główny księgowy obowiązany jest dowód podpisać.

Bimetalizm

Bimetalizm, system dwukruszcowy, w którym dwa metale (złoto i srebro) stanowią jednocześnie podstawą ustalenia parytetu monetarnego; są one w ustalonym stosunku wzajemnym ustawowo zagwarantowanym kruszcem monetarnym i oba stanowią prawny środek płatniczy. Przy b. jednostka monetarna zostaje oznaczona w jednostkach Wagowych czystego złota i w jednostkach Wagowych czystego srebra, przy czym stosunek wymienny między obydwoma kruszcami monetarnymi powinien być bezwarunkowo stały; jest to istotna cecha odróżniająca b. w ścisłym tego słowa znaczeniu od tzw. b. równoległego, przy którym nie ma ustawowo ustalonego stosunku między wartością obu kruszców. B. wprowadzony został przez szereg państw w XIX w.; oparła się na nim Unia Monetarna Łacińska zawarta 23 XII 1865 między Francją, Belgią, Włochami i Szwajcarią (do której przystąpiła Grecja w 1869); stosunek złota do srebra ustalono na poziomie 1 :15,5. w wyniku działania prawa Greshama (Greshama prawo) powstał z czasem b. ułomny i od 1873 zostało zawieszone prawo nieograniczonego bicia monet srebrnych.

Bilans przychodów i wydatków ludności

Bilans przychodów i wydatków ludności, zestawienie obejmujące wielkość i strukturę przychodów ludności wg źródeł, sposób wykorzystania przychodów wg przeznaczenia wydatków i formy gromadzenia zasobów pieniężnych. Sporządza się dwa rodzaje b.p. i w.l.: 1. tylko obrotów pieniężnych ludności z jednostkami gospodarki uspołecznionej; 2. pełny, obejmujący również obroty pieniężne między ludnością oraz przychody i wydatki niepieniężne (spożycie naturalne ludności chłopskiej, nakłady własnej pracy na budownictwo gospodarcze lub mieszkaniowe itp.). B.p. i w.l. dotyczący obrotów pieniężnych z gospodarką uspołecznioną ma podstawowe znaczenie dla analizy sytuacji rynkowej, ponieważ: a) obrót pieniężny między poszczególnymi grupami ludności nie zmienia tej części siły nabywczej ludności, która może być skierowana na zakup towarów i usług w gospodarce uspołecznionej, lecz może powodować jedynie przesunięcia w strukturze popytu na towary i usługi sprzedawane przez gospodarkę uspołecznioną, b) zrównoważenie popytu i podaży towarów i usług wytwarzanych przez gospodarkę uspołecznioną ma decydujące znaczenie dla zachowania równowagi rynkowej (rynkowa równowaga); w Polsce w 1968 obroty pieniężne ludności z gospodarką uspołecznioną stanowiły ok. 87% ogółu przychodów i wydatków pieniężnych ludności. Pełny b.p. i w.l. sporządza się przede wszystkim do obliczenia dochodów nominalnych i realnych poszczególnych grup ludności, tj. ludności utrzymującej się z płac i świadczeń społecznych, ludności chłopskiej oraz ludności utrzymującej się z działalności gospodarczej poza rolnictwem i z tzw. wolnych zawodów. W bilansie tym rozróżnia się przychody i wydatki jednostek ekonomicznych gospodarki nieuspołecznionej oraz przychody i wydatki gospodarstw domowych. W bilansie dotyczącym obrotów pieniężnych z gospodarką uspołecznioną nie stosuje się ścisłego podziału na jednostki ekonomiczne gospodarki nieuspołecznionej i gospodarstwa domowe; określa się go często jako bilans pieniężnych dochodów i wydatków ludności, co nie jest ścisłe, ponieważ podaje się obroty brutto, a więc przychody nie pomniejszone o wydatki o charakterze kosztów produkcji, podatki itp.

Bilans finansowy państwa

Bilans finansowy państwa(finansowy program), jeden z podstawowych bilansów syntetycznych NPG, obejmujący finanse państwa oraz finanse przedsiębiorstw socjalistycznych; zawiera wszystkie dochody i wydatki pieniężne systemu finansów ogólnopaństwowych, tj. budżetu państwa i systemu kredytowego, a w zakresie przedsiębiorstw państwowych i spółdzielczych oraz ich branżowych organizacji (zjednoczeń) — amortyzację i część zysków pozostających do ich dyspozycji oraz wydatki na przyrost środków obrotowych, inwestycje, kapitalne remonty i wypłaty z funduszu zakładowego (odpowiednik funduszów spółdzielczych). Ponadto b.f.p. ma na celu wyznaczenie i skoordynowanie zadań planów finansowych przedsiębiorstw uspołecznionych, systemu ubezpieczeń, budżetu państwa i planu kredytowego, np. w zakresie akumulacji pieniężnej przedsiębiorstw socjalistycznych ustala, jaka jej część pozostanie w przedsiębiorstwach, a jaka wpłynie do budżetu, do zakładów ubezpieczeń i do banku (w postaci odsetek od kredytów); w zakresie finansowania inwestycji i przyrostu środków obrotowych (zapasów) określa, jaka ich część zostanie finansowana z zysków przedsiębiorstw, z amortyzacji, z dotacji budżetowych i z kredytów bankowych; w zakresie planu kredytowego ustala nie tylko kwoty kredytów, ale również zasoby pieniężne systemu bankowego, co z kolei wymaga określenia zakresu powiązania budżetu państwa z systemem kredytowym. W tym celu sporządza się w Polsce tzw. rozwinięty bilans finansowy, który stanowi rozczłonkowanie bi-. lansu finansowego w ujęciu syntetycznym na trzy różne części: budżet państwa, plan kredytowy, bilans finansowy przedsiębiorstw.

Banków reformy w Polsce

Banków reformy w Polsce, zasadnicza przebudowa struktury aparatu bankowego połączona z nowym podziałem kompetencji i zadań między instytucjami bankowymi, wiążąca się najczęściej ze zmianami w systemie kredytowym. W Polsce Ludowej następowała trzykrotnie daleko idąca przebudowa aparatu bankowego: 1. w latach odbudowy kraju (1945—46), 2. w okresie przyspieszonej industrializacji. 3. w 1970. Reforma bankowa lat 1945—46 polegała na faktycznym uspołecznieniu banków (przez odmowę koncesji istniejącym przed wojną bankom prywatnym, które zamierzały wznowić swoją działalność) i na ograniczeniu ich liczby; ponadto zasadniczym elementem tej reformy było powołanie nowego banku emisyjnego. Nowo powołany bank emisyjny — Narodowy Bank Polski — rozpoczął działalność początkowo jako bank banków, refinansujący banki pozostałe, a następnie stopniowo zaczął przejmować do bezpośredniego kredytowania kluczowe gałęzie gospodarki narodowej; natomiast pozostałe banki miały obsługiwać przedsiębiorstwa państwowe (Bank Gospodarstwa Krajowego i Państwowy Bank Rolny), gospodarkę spółdzielczą (Bank Gospodarstwa Spółdzielczego), sektor prywatny (Bank Związku Spółek Zarobkowych, Bank Handlowy w Warszawie SA), gospodarkę komunalną (Polski Bank Komunalny i Komunalny Bank w Poznaniu). Uzupełnieniem tych banków była sieć spółdzielni pożyczkowo-oszczędnościowych i komunalnych kas oszczędnościowych, obsługujących indywidualną gospodarkę na wsi i w mieście. Przystąpienie pod koniec 3-letniego planu odbudowy kraju do przyspieszonej industrializacji wymagało dostosowania systemu bankowego do nowej sytuacji gospodarczej. Charakteryzowała się ona centralizacją wszystkich środków w celu realizacji podstawowych założeń planu gospodarczego przy jednoczesnej likwidacji gospodarki kapitalistycznej w mieście i przystąpieniu do kolektywizacji gospodarki drobnotowarowej. Przeprowadzona w tym celu reforma bankowa wprowadzana była w życie stopniowo w latach 1948—53. Założeniem jej było skoncentrowanie ogółu krótkoterminowych operacji w banku emisyjnym (NBP) oraz powołanie do życia banków specjalnych (Banku Inwestycyjnego i Banku Rolnego) do finansowania i kredytowania inwestycji, Powszechnej Kasy Oszczędności oraz gminnych kas oszczędnościowych do obsługi gospodarki drobnotowarowej. Bank Handlowy w Warszawie SA przekształcił się w bank obsługujący operacje zagraniczne z krajami kapitalistycznymi. Struktura aparatu bankowego ustalona przez reformę bankową w zasadzie przetrwała do 1970. Pewne zmiany nastąpiły jedynie w 1957 w zakresie kredytu rolnego (reaktywowanie działalności spółdzielni oszczędnościowo-pożyczkowych i przekształcenie Banku Rolnego w uniwersalny bank dla rolnictwa) oraz w kredytowaniu handlu zagranicznego (przekształcenie Banku Handlowego w 1965 w bank obsługujący całość handlu zagranicznego). Trzecia reforma bankowa w Polsce wprowadzona została w życie 1 I 1970 i miała za zadanie skoncentrowanie w jednej instytucji kredytowej całości problematyki finansowania zarówno działalności eksploatacyjnej, jak i inwestycyjnej oraz powołanie do życia banku, który gromadziłby oszczędności ludności i udzielał ludności pożyczek. W związku z tym nastąpiła likwidacja Banku Inwestycyjnego, a jego agendy zostały włączone do kompetencji NBP, a częściowo (kredytowanie indywidualnego budownictwa) do PKO i do Banku Handlowego (finansowanie inwestycji przedsiębiorstw handlu zagranicznego). Równocześnie uległa likwidacji Obsługa Ratalnej Sprzedaży, a zadania jej zostały przejęte przez PKO. Obecny system bankowy w Polsce obejmuje następujące instytucje: 1. Narodowy Bank Polski jako bank emisyjny oraz bank finansujący i kredytujący całą gospodarkę narodową oprócz rolnictwa, handlu zagranicznego i ludności; 2. trzy banki branżowe — Bank Rolny, Bank Handlowy w Warszawie SA, Powszechną Kasę Oszczędności — obsługujące rolnictwo, handel zagraniczny i ludność; 3. spółdzielnie oszczędnościowo-pożyczkowe kredytujące gospodarkę drobnotowarową na wsi i w mieście; 4. Bank Polska Kasa Opieki SA, który ma za zadanie pośredniczyć w przekazywaniu wartości dewizowych między obcokrajowcami a obywatelami polskimi.

Banki międzynarodowy odbudowy i rozwoju gospodarczego

Banki międzynarodowy odbudowy i rozwoju gospodarczego (World Bank), rozpoczął działalność w 1946 na podstawie międzynarodowej umowy zawartej na konferencji w Bretton Woods. Kapitał M.B.O. i R.G. ustalony początkowo na 10 min dol. (z czego 20% wpłacono w złocie lub dolarach, a 80% tworzy fundusz gwarancyjny) został w 1959 podwyższony do 20 mld dol. Zadania M.B.O. i R.G. obejmują pomoc w odbudowie i rozwoju gospodarczym państw członkowskich przez udzielanie im lub gwarantowanie pożyczek na cele inwestycyjne; bank ten udziela pożyczek zwykle na 5—25 lat. Środki finansowe stojące do dyspozycji M.B.O. i R.G. składają się z części kapitału zakładowego, wpłaconej w złocie lub wymienialnych walutach, gromadzonych rezerw, upłynnianych aktywów oraz wpływów z umieszczania własnych obligacji na międzynarodowych rynkach pieniężnych. Polska przystąpiła do M.B.O. i R.G. z chwilą jego powstania w 1946; wystąpiła z niego w 1950. Przy M.B.O. i R.G. powstała w 1956 — jako majątkowo odrębna jednostka — Międzynarodowa Korporacja Finansowa, mająca na celu ułatwienie podejmowania mniejszych inwestycji przez kapitał prywatny w krajach rozwijających się przez udzielanie pożyczek bez gwarancji państwowej. W 1960 M.B.O. i R.G. zorganizował Międzynarodowe Zrzeszenie Rozwoju Gospodarczego, którego członkami są państwa należące do tego banku; zadaniem tego zrzeszenia jest koordynowanie pomocy finansowej dla krajów rozwijających się oraz udzielanie im pożyczek na warunkach mniej sztywnych i mniej obciążających ich bilanse płatnicze niż pożyczki udzielane przez M.B.O. i R.G.

Bank centralny USA

Bank centralny USA, zwany Systemem Rezerwy Federalnej (Federal Reserve System; S.R.F.), został ustanowiony w 1914; składa się z 12 okręgowych banków rezerwy federalnej (B.R.F.) i Zarządu Rezerwy Federalnej z siedzibą w Waszyngtonie, który bezpośrednio nadaje S.R.F. kierunek polityki pieniężnej i kredytowej; B.R.F. mają 24 oddziały. Kapitał akcyjny poszczególnych B.R.F. został subskrybowany przez terytorialnie właściwe prywatne banki, zwane członkowskimi; jest ich 5,9 tys., w tym 4,7 tys. narodowych i 1,2 tys. stanowych. Zarząd S.R.F. i B.R.F. jest uprawniony do kontrolowania banków członkowskich; zarząd S.R.F. mianuje prezydent USA; zarządy B.R.F. pochodzą w 2/3 z wyboru banków członkowskich i w 1/3 z nominacji zarządu S.R.F. Emitowane przez poszczególne B.R.F. banknoty i wkłady w B.R.F. banków członkowskich (przymusowe i dobrowolne), innych banków oraz skarbu znajdują pokrycie w certyfikatach złotych skarbu (za przyjęte złoto), państwowych papierach wartościowych i kredytach. S.R.F. reguluje wysokość emisji banknotów, pieniądza bankowego i kredytów przez zmiany stopy minimalnej rezerwy (stosunku rezerw pieniężnych do wkładów), zmiany stopy dyskontowej i operacje otwartego rynku; przeprowadza i kredytuje bezpłatnie rozrachunki między bankami z tytułu clearingu czekowego; prowadzi rachunki skarbu państwa.

Arbitrażowe operacje

Arbitrażowe operacje, dokonywanie zmiany (kupna-sprzedaży) papierów wartościowych, monet i dewiz w celu osiągnięcia zysku kursowego przez wykorzystanie różnic między ceną danych wartości ma różnych rynkach. W okresie pełnej wymienialności biletów bankowych o.a. dokonywane były złotymi monetami przyczyniając się do utrzymywania wahania kursów dewiz w granicach złotych punktów. Obecnie najczęściej stosowany jest arbitraż dewizowy, przy czym rozróżnia się; 1. arbitraż prosty (bezpośredni), polegający na tym, że chcąc dokonać przekazu pieniężnego z kraju A do kraju B można — w zależności od poziomu kursu obcej waluty w obu krajach — bądź nabyć w kraju A walutę kraju B, bądź sprzedać w kraju B walutę kraju A; 2. arbitraż złożony (pośredni), polegający na dokonaniu kilku związanych ze sobą transakcji walutowych, np. sprzedaży dolarów ,za funty, za które kupuje się franki, które znów sprzedaje się za dolary, powracając w ten sposób do pierwotnej pozycji posiadania dolarów. Arbitrażem dewizowym zajmują się przede wszystkim wielkie banki kapitalistyczne, w których specjalnie w tym celu stworzone wydziały utrzymują stałą łączność telefoniczną z najważniejszymi zagranicznymi rynkami pieniężnymi (Londynem, Nowym Jorkiem, Zurychem, Paryżem). Dokonywane przez nich o.a. przyczyniają się do wyrównywania różnic między kursami walut zagranicznych na poszczególnych rynkach. Innym rodzajem o.a. jest arbitraż pieniężny, polegający na „kasowym” kupnie waluty zagranicznej (tj. z natychmiastową dostawą), połączonym z „terminową”- sprzedażą tej waluty (tj. z dostawą późniejszą, np. za jeden lub trzy miesiące), iż tym że nabyta kwota waluty zagranicznej zostaje ulokowana w kraju o wyższej stopie procentowej. Dokonywany w ten sposób arbitraż pieniężny przesuwa krótkoterminowe lokaty pieniężne z kraju o niższej do kraju o wyższej stopie procentowej i przyczynia się do zmniejszenia „rozpiętości między stopami procentowymi na różnych rynkach pieniężnych. Innego rodzaju o.a. polegają na kupnie-sprzedaży papierów wartościowych notowanych na różnych giełdach, przy czym kupuje się dany papier na rynku, na którym kurs jest niższy, i równocześnie sprzedaje się na innym rynku, na którym kurs jest wyższy. Operacje takie bywają dokonywane między rynkami jednego kraju lub między rynkami różnych krajów i wówczas są łączone z równocześnie przeprowadzanym arbitrażem dewizowym.

Akcji pakiet kontrolny

Akcji pakiet kontrolny, portfel akcji umożliwiający sprawowanie faktycznej kontroli nad przedsiębiorstwem kapitalistycznym, występującym w formie -* spółki akcyjnej. Teoretycznie trzeba mieć 51% akcji, aby kontrolować spółkę. Ze względu jednak, iż znaczna część akcji rozproszona jest wśród drobnych akcjonariuszy, którzy nie zgłaszają się na walne zgromadzenia i nie mają żadnego wpływu na działalność spółki, w praktyce wystarczy dysponować mniejszą liczbą akcji, aby faktycznie kontrolować całą działalność spółki.