Archive for the ‘Biznes’ Category

Kapitał fikcyjny

Kapitał fikcyjny, kapitał występujący w postaci – papierów wartościowych. Pieniądze wydatkowane na zakup akcji lub obligacji mogą przekształcić się w rzeczywisty kapitał produkcyjny i kapitał towarowy, natomiast same akcje i obligacje nie funkcjonują w procesie reprodukcji; są tylko czymś w rodzaju papierowego wtórnika kapitału rzeczywistego. Gdyby nagle cały k.f. został zniszczony, ruch kapitału rzeczywistego nie uległby zakłóceniu. Niecały k.f. charakteryzuje się jednakowym stopniem „fikcyjności”. Jest on tym większy, im więcej stopni w piramidzie zależności spółek akcyjnych zajmują spółki typu finansowego, nie prowadzące działalności produkcyjnej i handlowej. K.f. może różnić się od kapitału rzeczywistego również wielkością, wyrażającą się w kursie papierów wartościowych. Rynkowy kurs papierów wartościowych może przewyższać ich wartość nominalną, a suma reprezentowanego przez nie k.f. może przewyższać wielkość kapitału faktycznie ulokowanego w przedsiębiorstwie. Jeśli np. papiery wartościowe o wartości nominalnej 1000 doi. przynoszą rocznie 45 doi. dochodu, a bankowa stopa procentowa wynosi w tym czasie 3%, wówczas przy równości popytu i podaży ich kurs będzie miał tendencję do kształtowania się na poziomie 1500 dol. Nadwyżka k.f. ponad kapitał rzeczywisty (w podanym przykładzie 500 dol.) może przekształcić się w zysk założycielski zwany także emisyjnym (grynderstwo). Ceny papierów wartościowych zmieniają się o wiele bardziej niż wszystkie inne i są czułym barometrem koniunktury (cykl koniunkturalny). W czasie wysokiej koniunktury w latach 1927—29 kurs akcji wzrósł w USA 2—3-krotnie, w czasie kryzysu 1929—32 spadł ponad 4-krotnie; znaczne wahania kursów papierów wartościowych stanowią podstawę zysków spekulacyjnych i centralizacji kapitału. W kapitalizmie wolnokonkurencyjnym lokowanie emitowanych papierów wartościowych wśród kapitalistów pieniężnych dokonywało się głównie za pośrednictwem giełdy pieniężnej. W warunkach kapitalizmu monopolistycznego coraz większą rolę jako nabywcy papierów wartościowych i reprezentanci k.f. zaczęły odgrywać banki. K.f. wyraża stosunki -> wyzysku w sferze podziału; za pośrednictwem k.f. dokonuje się redystrybucja wytworzonej wartości dodatkowej.

Jednostka na rozrachunku gospodarczym

Jednostka na rozrachunku gospodarczym, w przeciwieństwie do — jednostek budżetowych, j.n.r.g. rozporządza własnymi środkami trwałymi i obrotowymi, pokrywa wydatki z własnych dochodów i powiązana jest z budżetem państwa w zasadzie wynikami finansowymi (rozrachunek gospodarczy). W Polsce do j.n.r.g. należą: przedsiębiorstwa państwowe, ich zjednoczenia, spółdzielnie, banki państwowe, Państwowy Zakład Ubezpieczeń oraz niektóre gospodarstwa pomocnicze prowadzone przez jednostki budżetowe.

Inwestycyjny poślizg

Inwestycyjny poślizg, wielkość nakładów inwestycyjnych powstała w wyniku niewykonania w pełni zadań objętych planem inwestycyjnym minionego okresu (roku — dla planów rocznych, 5 lat — dla planów 5-letnich itd.); stanowi dodatkowe zadania inwestycyjne przekraczające ramy planu nowego okresu. W praktyce p.I. wynosi 3—5% globalnej kwoty planu inwestycyjnego

Inwestycyjne dobra

Inwestycyjne dobra, materialne środki służące do odtworzenia lub zwiększenia produkcyjnych i nieprodukcyjnych środków trwałych. Działalność inwestycyjna przekształca d.i. w majątek trwały. W gospodarce kapitalistycznej d.i. są częścią dóbr kapitałowych, w odniesieniu do gospodarki socjalistycznej podkreśla się techniczno-produkcyjny charakter d.i. w odróżnieniu od środków spożycia.

Inwestycji zaangażowanie

Inwestycji zaangażowanie, stanowi wartość nakładów inwestycyjnych, które trzeba ponieść w celu zakończenia inwestycji już rozpoczętych. W istocie jest to zaangażowanie części przyszłego dochodu narodowego na zakończenie wcześniej rozpoczętych inwestycji. Wielkość zaangażowania inwestycyjnego oblicza się dla poszczególnych inwestycji oraz dla inwestycji rozpoczętych w skali przedsiębiorstw, zjednoczeń, resortów i całego kraju wg stanu na początek i koniec każdego roku. Rozpoczynanie nowych inwestycji zwiększa wielkość z.i. w przyszłych latach, natomiast kończenie inwestycji rozpoczętych wcześniej — zmniejsza je. Zatem im więcej przeznacza się nakładów na kończenie inwestycji rozpoczętych, a mniej rozpoczyna Się inwestycji nowych, tym większą osiąga się koncentrację inwestycji i mniejsze z.i. w przyszłości. Z ekonomicznego punktu widzenia konieczna jest minimalizacja z.i. Poważne z.i. na lata przyszłe stwarza niekorzystną sytuację, gdyż wymaga przeznaczenia dużych nakładów na kończenie inwestycji rozpoczętych wcześniej, co uniemożliwia inwestorowi rozpoczęcie pilnych i opłacalnych inwestycji nowych.

Inwestycji efektywności wskaźnik

Inwestycji efektywności wskaźnik, sformalizowana, społeczna miara ekonomicznej efektywności (użyteczności społeczno-gospodarczej) oceny wariantów inwestycji, którą zamierza się zrealizować w celu osiągnięcia określonych zadań społecznych, zwłaszcza produkcyjnych. Istnieją dwie podstawowe metody mierzenia efektywności inwestycji: 1. metoda wielu wskaźników, charakteryzujących poszczególny wariant techniczny inwestycji; 2. metoda jednego syntetycznego wskaźnika, wynikającego z rachunku ekonomicznego. W metodzie wielu wskaźników, stosuje się najczęściej wskaźniki: wydajności pracy, kosztów eksploatacji, produktywności nakładów inwestycyjnych, postępu technicznego, okresu zwrotu, okresu budowy, okresu eksploatacji itd. Niekiedy jednym ze wskaźników jest także wskaźnik syntetyczny. Metoda ta — zdaniem jej zwolenników — pozwala na wszechstronną i kompleksową ocenę efektywności inwestycji. Ostatnio podkreśla się, że na podstawie wielu wskaźników w ogóle nie można zmierzyć poziomu efektywności inwestycji, oraz że w metodzie tej zakłada się milcząco pewien sposób „ważenia” tych wskaźników, co w istocie jest równoznaczne ze stosowaniem jednego syntetycznego wskaźnika. Sposób jednak określania syntetycznego wskaźnika jest w tej metodzie nie sprecyzowany. W związku z czym z reguły nie wyraża on społecznej efektywności inwestycji. W metodzie, opartej na zastosowaniu syntetycznego wskaźnika rachunku ekonomicznego, wskaźniki cząstkowe ważone są za pomocą takich parametrów ekonomicznych, jak ceny produktów, społeczna norma efektywności, stawki płac, stopy amortyzacji. Parametry te pozwalają zsyntetyzować wszystkie cząstkowe wskaźniki w Jeden wskaźnik, zapewniający wszechstronną i kompleksową ocenę efektywności inwestycji z punktu widzenia interesów gospodarki narodowej. W zależności od sytuacji syntetyczny wskaźnik oblicza się bądź na podstawie formuły rachunku, uwzględniającej roczny okres eksploatacji, bądź też wieloletni okres eksploatacji. Na podstawie syntetycznego wskaźnika rachunku rocznej efektywności ocenia się inwestycje w przypadku, gdy wielkości produkcji, koszty eksploatacyjne, ceny produktów oraz społeczna norma efektywności będą stałe w poszczególnych latach okresu eksploatacji (lub będą różnić się tak nieznacznie, że praktycznie można je przyjąć za stałe).

Handlu zagranicznego teorie

Handlu zagranicznego teorie, zarysowane zostały po raz pierwszy w doktrynie merkantylistycznej. Merkantyliści traktowali handel zagraniczny jako czynnik umożliwiający zwiększenie bogactwa narodowego przez nadwyżki eksportu nad importem i przypływ do kraju kruszców szlachetnych z zagranicy. W związku z tym zalecali stosowanie takich środków rządowej polityki handlowej, które popierałyby rozwój eksportu i produkcji na eksport (premie i subwencje) oraz takich, które ograniczałyby import (cła, ograniczenia i zakazy przywozu). W bardziej rozwiniętej postaci t.h.z. przedstawiona została przez klasyczną ekonomię polityczną. Wyrażając interesy najsilniejszej w XIX w., angielskiej burżuazji przemysłowej, klasycy zwalczali system merkantylistycznych ograniczeń w handlu międzynarodowym. Uważali go za nieracjonalny, pozbawiający kraj korzyści z międzynarodowego podziału pracy. Korzyści z wymiany międzynarodowej upatrywali w specjalizacji poszczególnych krajów w produkcji na własne potrzeby i na eksport towarów, które mogą być w danym kraju wytworzone taniej niż w innych krajach (A. Smith). Dzięki temu wymiana i specjalizacja międzynarodowa umożliwia najbardziej racjonalne wykorzystanie zasobów i sił produkcyjnych każdego kraju i świata jako całości. Rozszerzając rynek sprzyja ona także rozwijaniu produkcji na wielką skalę, umożliwia lepsze wykorzystanie maszyn oraz pobudza wprowadzanie innowacji i udoskonaleń w procesie produkcji. A. Smith uważał, że podstawą specjalizacji międzynarodowej są absolutne różnice kosztów wytwarzania, mierzone nakładami pracy. Zasługą D. Ricardo jest wykazanie możliwości korzystnej specjalizacji międzynarodowej także w tym przypadku, gdy kraj wytwarza wszystkie towary taniej (lub drożej) niż inne kraje. Wystarczającą podstawą specjalizacji międzynarodowej są względne, a nie absolutne różnice kosztów wytwarzania (teoria kosztów komparatywnych). Każdy kraj powinien specjalizować się w produkcji i eksporcie tych towarów, które może wytworzyć stosunkowo taniej, tj. gdzie jego przewaga (w dziedzinie kosztów wytwarzania) jest stosunkowo największa lub gdzie różnica kosztów na jego niekorzyść jest stosunkowo najmniejsza. W celu osiągnięcia korzyści ze specjalizacji międzynarodowej konieczne jest — zdaniem klasyków — stosowanie polityki wolnego handlu, która automatycznie, w wyniku działania mechanizmu konkurencji, prowadzić będzie do najkorzystniejszego dla wszystkich krajów międzynarodowego podziału pracy. Troskę merkantylistów o dodatni bilans handlowy klasycy uważali za zbyteczną, a myśl utrzymania jednokierunkowego przypływu złota za nierealną. Uważali bowiem, że mechanizm rynku międzynarodowego w systemie waluty złotej automatycznie doprowadza do wyrównywania się bilansów handlowych i do odpowiedniego podziału kruszcu między poszczególne kraje. W celu udowodnienia swoich tez klasycy opierali się na upraszczających założeniach. Posługiwali się uproszczonym modelem świata, złożonym z dwóch krajów wymieniających dwa towary i sądzili, że prawidłowości sformułowane dla tego modelu mogą być odniesione do dowolnej liczby krajów specjalizujących się w produkcji i wymianie wielu towarów. Zakładali także doskonalą konkurencję w skali krajowej i międzynarodowej, doskonałą podzielność i przenośność pracy i kapitału z jednej gałęzi do innych w danym kraju, przy braku ich przenośności w skali międzynarodowej. Sądzili również, że proces przestawienia produkcji z proeksportowej na antyimportową, i odwrotnie, może dokonywać się w każdym kraju tak szybko, że nie ma potrzeby uwzględniania czasu ich przestawienia. Nie uwzględniali także wpływu skali produkcji na koszty wytwarzania, tj. przyjmowali stale koszty bez względu na wielkość produkcji. Pomijali także, w celu uproszczenia, wpływ kosztów transportu na możliwości specjalizacyjne poszczególnych krajów.

Handlu zagranicznego monopol

Handlu zagranicznego monopol, zagwarantowanie państwu wyłączności zawierania i realizowania transakcji handlowych z zagranicą przez odpowiednie przedsiębiorstwa i instytucje; stanowi trwałe zjawisko instytucjonalne jedynie w gospodarce socjalistycznej, w gospodarce kapitalistycznej występuje tylko niekiedy i to jako zjawisko przejściowe (np. w czasie wojny) albo w odniesieniu jedynie do pewnych, raczej marginesowych dziedzin obrotu; w tym ostatnim przypadku wprowadzany jest na ogół ze względów fiskalnych (np. monopol na Import i ew. eksport wyrobów tytoniowych) albo ze względu na bezpieczeństwo kraju (np. monopol na handel bronią). Konieczność m.h.z. w gospodarce socjalistycznej wynika z jej podstaw ustrojowych: społecznej własności środków produkcji i jej planowego charakteru. M.h.z. umożliwia objęcie handlu zagranicznego planowaniem i wykorzystanie go do realizacji społeczno- -ekonomicznych preferencji państwa. W dłuższym okresie m.h.z. jest jednym z warunków realizacji preferowanego przez państwo tempa i kierunków rozwoju gospodarczego, w krótszym okresie ułatwia utrzymanie równowagi bilansu płatniczego i wewnętrznej równowagi gospodarczej. Umożliwia też osłabienie reperkusji w gospodarce narodowej przez zmiany popytu, podaży i cen na rynku światowym. M.h.z. może być przez państwo socjalistyczne różnie sprawowany i zorganizowany. W scentralizowanym modelu handlu zagranicznego wszystkie niemalże decyzje dotyczące eksportu t importu podejmowane są bezpośrednio przez centralny organ m.h.z., który za pomocą nakazów zleca ich wykonanie podległym mu, specjalnie powołanym do dokonywania transakcji handlowych z zagranicą przedsiębiorstwom. Krajowe przedsiębiorstwa produkcyjne i przedsiębiorstwa zaopatrzenia nie mają tu uprawnień eksportowych i importowych. W zdecentralizowanym zaś modelu handlu zagranicznego uprawnienia te w szerokim zakresie zostają im przyznane, a wszystkie (oprócz nich utrzymane zostają również niektóre przedsiębiorstwa zajmujące się tylko handlem zagranicznym) przedsiębiorstwa, dokonujące transakcji handlowych z zagranicą, uzyskują daleko idącą autonomię działania. W tych warunkach głównym zadaniem centralnego organu m.h.z. staje się zapewnienie maksymalnego zbliżenia preferencji tych przedsiębiorstw do wyrażonych w narodowym planie handlu zagranicznego preferencji państwa przez określanie ogólnych ram działalności tych przedsiębiorstw, a ponadto przez oddziaływanie na ich decyzje za pomocą różnego rodzaju instrumentów ekonomicznych, np. opłat, ceł, subwencji, kursu walutowego. W początkowym okresie istnienia krajów socjalistycznych ich model handlu zagranicznego był bardzo zbliżony do modelu scentralizowanego. Stopniowo jednak wprowadzane były coraz bardziej elementy modelu zdecentralizowanego: centralny organ m.h.z., oprócz nakazów, stosował coraz szerzej instrumenty ekonomicznego oddziaływania, a ponadto do bezpośredniego obrotu z zagranicą dopuszczane były w pewnej mierze krajowe przedsiębiorstwa produkcyjne i niekiedy przedsiębiorstwa zaopatrzenia. Tendencje te, zwłaszcza w ostatnich kilku latach, wystąpiły z różną siłą w różnych krajach socjalistycznych.

Handlowy przerób

Handlowy przerób, dostosowanie produkcji i jej asortymentu do potrzeb handlu detalicznego i konsumentów, czyli przekształcenie produkcyjnego asortymentu towarowego (wytwarzanego przez przemysł i rolnictwo) w asortyment handlowy. Składa się na to wiele czynności, jak porcjowanie, paczkowanie, rozlewanie i dozowanie, etykietowanie i sortowanie w celu przekazania towarów do sprzedaży w punktach handlu detalicznego we właściwych formach, asortymentach i jednostkach, odpowiadających wymaganiom popytu, estetyki, wg nowoczesnych zasad organizacji, techniki i kultury sprzedaży. Rodzaj, sposób i stopień p.h. zależą od wielu warunków, zwłaszcza od technicznego przygotowania towarów w dostawach z przemysłu do handlu, stanu bazy materiałowo-technicznej handlu i jakości usług świadczonych przez handel. Wysokie wymagania pod względem poziomu upowszechnienia towarów narzucają p.h. nowoczesne, wizualne formy sprzedaży (samoobsługa, preselekcja). Towar sprzedawany bez udziału sprzedawcy musi być tak podany, aby pod każdym względem zadowolił kupującego i zachęcał do kupna. Większość czynności p.h. polega na wykończeniu procesu produkcji i wymaga urządzeń technicznych oraz kwalifikacji od pracowników należących raczej do grupy przemysłu niż handlu. P.h. pomnaża wartość użytkową towarów i tworzy nową ich wartość, a ponadto ma duże znaczenie zarówno dla usprawnienia sprzedaży i obniżki kosztów handlowych, jak i dla podniesienia kultury obsługi konsumentów.

Handel międzynarodowy

Handel międzynarodowy, przez pojęcie „h.m.” rozumie się łączną wielkość eksportu i importu poszczególnych krajów świata. Można mówić o h.m. ogółem, tj. łącznie o wszystkich towarach, a także o h.m. w dziedzinie poszczególnych grup towarowych i towarów. Rozróżnia się więc h.m. towarami przemysłowymi, surowcami, artykułami rolno-spożywczym: itp. uwagę kierunki geograficzne tego handlu, tj. przepływy towarów między głównymi krajami i grupami krajów świata. Różnica między h.m. a handlem zagranicznym wynika jedynie z odmiennej płaszczyzny, z jakiej operacje handlowe są rozpatrywane. O wielkości i kierunkach h.m. informuje statystyka sporządzana m. in. przez międzynarodowe organizacje gospodarcze.