Archive for the ‘Biznes’ Category

Rozrachunek gospodarczy

Rozrachunek gospodarczy, Zespół metod zarządzania socjalistycznymi przedsiębiorstwami państwowymi, opartych na wykorzystaniu stosunków towarowo-pieniężnych i wartościowej formy ewidencji nakładów pracy w celu zapewnienia oszczędnej i efektywnej gospodarki. Rozróżnia się r.g. przedsiębiorstwa oraz wewnątrzzakładowy r.g. R.g. przedsiębiorstwa polega na prowadzeniu przedsiębiorstw państwowych jako jednostek wyodrębnionych ekonomicznie. Wyodrębnienie ekonomiczne znajduje wyraz: 1. w przekazaniu do wyłącznej dyspozycji przedsiębiorstwa określonych środków trwałych i obrotowych, za których wykorzystanie, odtworzenie i reprodukcję rozszerzoną ponosi odpowiedzialność kierownictwo przedsiębiorstwa; 2. w pokrywaniu przez przedsiębiorstwo swoich wydatków z przychodów osiągniętych ze sprzedaży wyrobów lub usług; 3. w posiadaniu przez przedsiębiorstwo odrębnego rachunku rozliczeniowego w banku, na którym gromadzi ono wolne środki pieniężne (w niektórych krajach socjalistycznych bank płaci przedsiębiorstwom procent od wszystkich nie wykorzystanych środków pieniężnych znajdujących się na rachunkach bankowych); 4. w prawie korzystania przez przedsiębiorstwo ze zwrotnych oprocentowanych kredytów bankowych. Wyodrębnienie ekonomiczne jest więc równoznaczne z nadaniem zakładowi produkcyjnemu lub usługowemu formy przedsiębiorstwa, co pociąga za sobą wzrost jego samodzielności w podejmowaniu decyzji gospodarczych, głównie decyzji dotyczących środków realizacji celów gospodarczych (cele wynikają z narodowego planu gospodarczego ustalonego w sposób centralny). Samodzielność przedsiębiorstwa w ustalaniu środków i celów działalności gospodarczej może być jednak różna zależnie od obowiązującego w danym kraju stopnia centralizacji (lub decentralizacji) zarządzania. R.g. przedsiębiorstwa występuje tylko w odniesieniu do państwowych przedsiębiorstw socjalistycznych. W przypadku przedsiębiorstw spółdzielczych sama własność grupowa jest podstawą odrębności środków majątkowych i dochodów przedsiębiorstwa, a zasada reprodukowania tych środków za pomocą kupna- sprzedaży jest naturalną konsekwencją własności grupowej. R.g. przedsiębiorstwa uruchamia działanie bodźców materialnego zainteresowania sprzyjających bardziej oszczędnej gospodarce: 1. wyodrębnienie ekonomiczne umożliwia ścisłe ustalenie wyników gospodarowania poszczególnych przedsiębiorstw; 2. dzięki r.g. sytuacja finansowa przedsiębiorstwa państwowego jest uzależniona od rezultatów jego pracy, od stopnia gospodarności; 3. r.g. stwarza możliwość wzajemnej kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorstw przy nabywaniu surowców, materiałów oraz urządzeń i sprzedaży gotowych wyrobów; 4. w przedsiębiorstwach funkcjonujących na zasadach r.g. uruchamiane są z reguły bezpośrednie bodźce materialnego zainteresowania dla załogi, związane z wynikami działalności przedsiębiorstwa, przede wszystkim z osiągniętym zyskiem. Wewnątrzzakładowy r.g. polega na: 1. porównywaniu osiągniętych wyników gospodarowania poszczególnych wydziałów i komórek organizacyjnych z zaplanowanymi w celu wykrycia możliwości ich poprawy; 2. uzależnianiu zarobków pracowników poszczególnych wydziałów lub brygad od osiągniętych wyników. Dla skutecznego funkcjonowania wewnątrzzakładowego r.g. podstawowe znaczenie mają: prawidłowe -planowanie wewnątrzzakładowe, umożliwiające doprowadzenie zadań planowych, a zwłaszcza zadań związanych z oszczędnym gospodarowaniem do wydziałów i niższych komórek organizacyjnych przedsiębiorstwa; prawidłowe normowanie zużycia surowców i materiałów (normą zużycia materiałowego); normowanie pracy (normy pracy) oraz należycie prowadzona rachunkowość umożliwiająca szybkie i bezbłędne ustalanie wyników ekonomicznych poszczególnych wydziałów. W literaturze ekonomicznej używa się również terminu wewnętrzny pełny r.g. Jest to forma rozrachunku występująca w wielkich przedsiębiorstwach wielozakładowych, kiedy zachodzi potrzeba zwiększenia samodzielności dużych zakładów. Osiąga się to dzięki przyznaniu zakładom prawa samodzielnego zbywania swojej produkcji, rozliczania się z dostawcami i odbiorcami na własny rachunek, prawa do własnego odrębnego bilansu i rachunku strat i zysków. Zakłady te nie posiadają jednak osobowości prawnej; w stosunku do jednostek nadrzędnych są reprezentowane przez władze przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwo dokonuje też w imieniu zakładów rozliczeń z budżetem państwa. W ten sposób zakład ma większość uprawnień przedsiębiorstwa. Ta forma r.g. stanowi więc pośrednią formę między r.g. przedsiębiorstwa a wewnątrzzakładowym r.g. Elementy r.g. występują również na szczeblu zjednoczeń. Polega to na: 1. sporządzaniu przez zjednoczenie ogólnego bilansu i rachunku wyników całej działalności gospodarczej w skali zjednoczenia; 2. tworzeniu funduszy celowych zjednoczenia powiązanych z całokształtem jego wyników finansowych; 3. powiązaniu bodźców materialnego zainteresowania, zwłaszcza dla kadr kierowniczych zjednoczenia z całokształtem jego wyników finansowych. Powołanie kombinatów przemysłowych, w których przedsiębiorstwu wiodącemu są podporządkowane zakłady zlokalizowane na terenie innych województw, stwarza potrzebę dostosowania r.g. do nowej formy organizacyjnej. W praktyce w stosunku do całości kombinatu powinna obowiązywać forma analogiczna do r.g. przedsiębiorstwa, natomiast w zakładach podporządkowanych będzie obowiązywać pełny wewnętrzny r.g.

Renta gruntowa

Renta gruntowa, w formacjach przedsocjalistycznych — ta część produktu dodatkowego, wytwarzanego przez producentów rolnych, która przywłaszczana jest przez właścicieli ziemskich; występuje już w niewolnictwie jako dodatkowy dochód uzyskiwany przez właścicieli latyfundiów posiadających bardziej urodzajne ziemie; jest produktem wyzysku niewolników lub drobnych właścicieli albo dzierżawców ziemi. W feudalizmie stanowi produkt dodatkowy wytwarzany przez poddanych chłopów, przywłaszczany przez feudałów. W kapitalizmie natomiast jest częścią wartości dodatkowej wytwarzanej przez robotników rolnych, przypadającą w udziale właścicielom ziemskim w formie czynszu dzierżawnego; w formacji tej występuje jako renta różniczkowa i renta absolutna. Renta różniczkowa — nadwyżka wartości dodatkowej ponad zysk przeciętny, której wysokość uzależniona jest od urodzajności gleby i odległości, w jakiej położona jest działka od rynków zbytu; warunki te powodują występowanie różnic w kosztach produkcji tych samych artykułów rolnych. Ilość ziemi lepszej jest ograniczona, a zatem uprawiane muszą być także działki gorsze, gdyż ich produkcja jest niezbędna do zaspokojenia potrzeb rynku. W tym przypadku społeczną cenę produkcji artykułów rolnych (koszty produkcji + przeciętny zysk) muszą określać warunki produkcji na działkach najgorszych pod względem urodzajności i położenia, których produkcja jest niezbędna do zaspokojenia potrzeb rynku (działki krańcowe). W związku z tym powstaje różnica między społeczną ceną produkcji artykułów rolnych na działkach krańcowych, stanowiącą podstawę cen rynkowych, a indywidualną ceną produkcji na działkach lepszych niż krańcowe. Różnica ta stanowi rentę różniczkową I, którą kapitalistyczny dzierżawca płaci właścicielowi ziemi. Oprócz renty różniczkowej I występuje renta różniczkowa II, związana z dodatkowymi wkładami kapitału w tę samą działkę ziemi, a więc z intensyfikacją gospodarki rolnej. Dodatkowe wkłady kapitału w działki lepsze przynoszą dodatkowy zysk, który staje się rentą różniczkową II; stanowi ona zatem różnicę między społeczną a indywidualną ceną produkcji, kształtującą się przy dodatkowych wkładach kapitału. Rentę tę przejmuje właściciel ziemi dopiero po wygaśnięciu terminu umowy dzierżawnej; do tego czasu stanowi ona dodatkowy zysk dzierżawców, w związku z czym są oni zainteresowani w jak najdłuższych terminach umów dzierżawnych, podczas gdy właściciele ziemi — w jak najkrótszych. Przejmowanie przez obszarników renty różniczkowej II osłabia bodźce materialnego zainteresowania w dokonywaniu przez dzierżawców inwestycji w gospodarce rolnej, co stanowi poważny hamulec postępu w rolnictwie kapitalistycznym. Teorię r.g. opracowali klasycy burżuazyjnej ekonomii politycznej, zwłaszcza Ricardo; rozwinął ją Marks; w ujęciu Ricarda wiąże się ona z jego koncepcją wartości, którą traktuje jako rezultat pracy. Miernikiem wartości produktów rolnych jest wg niego praca wydatkowana na działkach najgorszych, w związku z czym praca na ziemiach lepszych przynosi dodatkowy zysk, stanowiący rentę różniczkową. Ricardo jednak wiąże występowanie renty różniczkowej z działaniem prawa malejącej urodzajności ziemi. Renta różniczkowa jest wg niego związana z koniecznością przechodzenia od uprawy gruntów lepszych do uprawy gruntów gorszych na skutek wzrostu liczby ludności w kraju i niemożliwości zaspokojenia jej potrzeb przez produkcję na działkach najlepszych. Marks dowodzi w Kapitale, że renta różniczkowa występuje niezależnie od tego, czy przechodzi się od uprawy gruntów lepszych do uprawy gruntów gorszych, czy na odwrót, gdyż w każdym z tych przypadków oprócz działek bardziej urodzajnych występują mniej urodzajne, których warunki wytwarzania określają cenę produkcji artykułów rolnych. Marks wskazał również, że w ustroju kapitalistycznym oprócz renty różniczkowej występuje renta absolutna; stanowi ona nadwyżkę wartości produktów rolnych ponad ich cenę produkcji. w rolnictwie bowiem, w warunkach wolniejszego postępu technicznego niż w przemyśle organiczny skład kapitału jest niższy; oznacza to, że na jednostkę kapitału stałego (kapitał stały i zmienny) przypada w rolnictwie większy kapitał zmienny niż w przemyśle. Ponieważ wartość dodatkowa wytwarzana jest przez siłę roboczą, w rolnictwie kształtuje się wyższa stopa zysku niż w przemyśle. Wyrównaniu się stopy zysku między rolnictwem a przemysłem stoi na przeszkodzie prywatna własność ziemi, która powoduje, że nawet najmniej urodzajna działka ziemi nie zostanie wydzierżawiona, jeśli jej właściciel nie otrzyma renty; hamuje to przepływ kapitału z przemysłu do rolnictwa i utrudnia wyrównywanie się stopy zysku między przemysłem a rolnictwem. Produkty rolne realizowane są nie wg ceny produkcji, lecz wg -» wartości, a nadwyżka wartości ponad cenę produkcji pozostaje w rolnictwie, stanowiąc rentę absolutną; w przeciwieństwie do renty różniczkowej przynoszą ją nie tylko działki lepsze od krańcowych, lecz wszystkie uprawiane działki. Renta absolutna wraz z rentą różniczkową przekazywana jest przez kapitalistycznego dzierżawcę właścicielowi ziemi. R.g. występuje w kapitalizmie przede wszystkim w formie czynszu dzierżawnego płaconego przez dzierżawcę ziemi jej właścicielowi. W przypadku gdy właściciel ziemi sam wykorzystuje ją w sposób produkcyjny r.g. przyjmuje formę ceny ziemi. Zapłata za ziemię, która stanowi czynnik produkcji niezbędny do wytwarzania artykułów rolnych, dokonuje się w tych warunkach nie w formie okresowo płaconej sumy pieniędzy jako ceny za użytkowanie ziemi, a w formie jednorazowej zapłaty za nią. O cenie ziemi decydują w zasadzie dwie wielkości: stopa procentowa od pożyczanych pieniędzy i r.g. Podstawą ceny ziemi jest taka suma pieniędzy, która złożona do banku zapewni otrzymanie dochodu w postaci procentu równego wysokości r.g. osiąganej dzięki produkcyjnemu wykorzystaniu danej działki. Cena ziemi stanowi więc skapitalizowaną r.g. R.g. może wystąpić także w postaci procentu od długu hipotecznego, spłat rodzinnych itp. R.g. występuje nie tylko w rolnictwie, lecz także w innych działach gospodarki związanych z ziemią. Odnosi się to głównie do przemysłu wydobywczego i budownictwa. R.g. w kapitalizmie przejmowana jest przez właścicieli ziemi, co oznacza, że poważna część wartości wytworzonej w rolnictwie przeznaczana jest na ich cele konsumpcyjne; jest to jeden z najistotniejszych czynników hamujących postęp w rolnictwie. W gospodarce socjalistycznej wskutek zmian w społecznych warunkach użytkowania ziemi i w działaniu ogólnego mechanizmu gospodarczego ulega zmianie sposób kształtowania się r.g., stanowiącej cenę użytkowania ziemi jako czynnika produkcji występującego w ilości ograniczonej.

Rachunkowość społeczna

Rachunkowość społeczna (system rachunków narodowych); w praktyce międzynarodowej oznaczony skrótem SNA (System of National Accounts) zalecany przez ONZ i opracowywany w krajach kapitalistycznych system danych statystycznych, mający na celu scharakteryzowanie w sposób syntetyczny najważniejszych zjawisk gospodarczych; układ, zasady grupowania oraz stosowane w opracowaniach kategorie ekonomiczne wynikają z burżuazyjnych teorii ekonomicznych. Myślą przewodnią opracowań jest scharakteryzowanie gospodarki narodowej za pomocą „rachunków” przyjętych w księgowości, gdzie każdemu zapisowi po stronie przychodu na jednym rachunku odpowiada analogiczny zapis po stronie rozchodu na innym rachunku. System rachunków narodowych jest odpowiednikiem sporządzanego w krajach socjalistycznych bilansu gospodarki narodowej. W sposobach opracowania „rachunków społecznych” w poszczególnych krajach występują drobne różnice, jednak ogólne zasady są we wszystkich z nich bardzo zbliżone. Przyjęto podział gospodarki na 4 zasadnicze sektory (z wyodrębnionymi podgrupami). Sektorami tymi są: 1. ludność lub gospodarstwo domowe — sektor charakteryzujący przychody i rozchody ludności jako konsumentów; 2. przedsiębiorstwa produkcyjne — sektor przedstawiający działalność przedsiębiorstw; 3. władze państwowe — sektor obejmujący przychody i rozchody władz centralnych i terenowych oraz instytucji bezpośrednio im podległych nie będących w ścisłym tego słowa znaczeniu władzą państwową; 4.zagra nica — sektor zawierający w zasadzie dane dotyczące bilansu płatniczego. Dla każdego sektora i wyodrębnionych w ujm podgrup prowadzi się odrębne rachunki (ujmujące przychody i rozchody), z których każdy charakteryzuje inny rodzaj działalności. Są to: rachunek produkcji, rachunek konsumpcji i rachunek akumulacji. Rachunek produkcji zawiera dane dotyczące transakcji związanych ze sprzedażą produkcji i ponownym nakładem na przyszłą produkcję; rachunek konsumpcji (dochodów i wydatków) obejmuje dane dotyczące rodzajów dochodów i bieżących wydatków; rachunek akumulacji przedstawia źródła pokrycia i rodzaje gromadzenia środków. Oprócz „rachunków” zestawia się dane dotyczące wytwarzania i podziału dochodu narodowego, a ponadto w niektórych krajach opracowuje się tablice przepływów międzygałęziowych i międzydziałowych (analiza nakładów i wyników produkcji), jak również dane statystyczne dotyczące liczby ludności zawodowo czynnej (w tym zatrudnionych) grupowane analogicznie do danych dotyczących produkcji. Zaleca się również sporządzanie odpowiednich zestawień informujących o stanie środków trwałych i obrotowych, w praktyce jednak niewiele krajów dane takie opracowuje.

Przedsiębiorstwo prowadzące

Przedsiębiorstwo prowadzące, przedsiębiorstwo, któremu minister lub prezydium wojewódzkiej rady narodowej zleci wykonywanie funkcji zjednoczenia w stosunku do określonej grupy przedsiębiorstw. Ma to miejsce, gdy grupa przedsiębiorstw, podległa temu samemu organowi administracji lub należąca do tego samego zjednoczenia różni się od pozostałych przedsiębiorstw odrębnym rodzajem działalności i wymaga wspólnego kierownictwa, a powołanie nowego zjednoczenia nie jest celowe. Dyrektor p.p. w stosunku do zgrupowanych przedsiębiorstw ma uprawnienia przysługujące dyrektorowi zjednoczenia. Przy p.p. powołuje się kolegium i w miarę potrzeby radę techniczno-ekonomiczną. P.p. może podlegać bezpośrednio właściwemu ministrowi (prezydium właściwej rady narodowej) lub być zgrupowane w zjednoczeniu. W przemyśle polskim forma p.p. nie przyjęła się. Mimo podjęcia w 1960 uchwały o p.p., we wrześniu 1970 istniało ich tylko 21. Złożyło się na to kilka przyczyn, m. in. fakt, że p.p. nie zdobyły sobie wśród przedsiębiorstw zgrupowanych niezbędnego autorytetu, gdyż nie potrafiły zapewnić im pełnych możliwości rozwoju. Część p.p. przekształcona została w kombinaty. Uchwała nr 388 RM z 17 XI 1960 o p.p. (M.P. 1960, nr 94) przewiduje również możliwość powoływania tzw. przedsiębiorstw patronackich, których celem jest świadczenie pomocy technicznej, organizacyjnej lub ekonomicznej innym, przeważnie blisko położonym przedsiębiorstwom, nazywanym współdziałającymi. Przedsiębiorstwami współdziałającymi mogą być przedsiębiorstwa państwowe, spółdzielnie, jednostki budżetowe i organizacje społeczne, prowadzące działalność gospodarczą. Dyrektor przedsiębiorstwa patronackiego ma tylko niektóre uprawnienia dyrektora zjednoczenia, jego decyzje są jednak (w zakresie uregulowanym statutem) wiążące dla przedsiębiorstw współdziałających.

Produkt dla siebie i produkt dla społeczeństwa

Produkt dla siebie i produkt dla społeczeństwa, podział dochodu narodowego charakterystyczny dla gospodarki krajów socjalistycznych. Produkt dla siebie zawiera produkt przypadający bezpośrednio pracownikom zatrudnionym w sferze produkcji materialnej, produkt dla społeczeństwa zaś — produkt przypadający pracownikom zatrudnionym poza sferą produkcji materialnej oraz przeznaczony na zaspokojenie różnorodnych potrzeb społecznych, zwłaszcza na rozwój gospodarki narodowej. W głównych swoich częściach produkt dla siebie pokrywa się z produktem niezbędnym, produkt dla społeczeństwa zaś — z produktem dodatkowym (produkt niezbędny 1 produkt dodatkowy); istnieją jednak między nimi pewne różnice, polegające m. in. na tym, że produkt niezbędny w socjalizmie obejmuje również pewną część produktu dla społeczeństwa, jak wydatki na ochronę zdrowia, budownictwo mieszkaniowe, szkolnictwo itp. Podział dochodu narodowego na produkt dla siebie i produkt dla społeczeństwa dokonuje się przez pierwotny oraz wtórny i dalszy podział dochodu narodowego.

Produkcja uboczna

Produkcja uboczna, wytwarzanie wyrobów w procesie produkcyjnym, nie stanowiącym elementu składowego podstawowego procesu produkcji ani nie związanego z obsługą podstawowej działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Wyroby powstające w procesie p.u. wytwarzane są głównie z odpadów surowców i materiałów zużywanych w podstawowym procesie produkcyjnym. P.u. pozwala pełniej wykorzystać surowiec, a także zbędne i rezerwowe powierzchnie produkcyjne oraz maszyny i urządzenia. P.u. ma na celu pełniejsze zaspokojenie zapotrzebowania na różne artykuły, głównie na potrzeby rynku, nie wytwarzane w dostatecznej ilości w procesach działalności podstawowej. W okresie istnienia niedoboru towarów na rynku p.u. ma istotne znaczenie jako dodatkowe źródło zwiększenia rynkowej masy towarowej. P.u. artykułów rynkowych osiągnęła poważne rozmiary w latach 1956—63 i następnie od 1972. Rozwój jej był kształtowany pod wpływem różnorodnych zachęt materialnego zainteresowania. Wytwarzanie artykułów p.u. regulowane jest odrębnymi przepisami obowiązującymi od 1972. Zysk osiągnięty ze sprzedaży p.u. przeznaczony jest w 50 tysięcy na dodatkowe odpisy na fundusz zakładowy i w 50% na fundusz inwestycyjno-remontowy. W pierwszym roku wytwarzania p.u. nie jest obejmowana wskaźnikami planu, a w latach następnych wykazywana jest w formie aneksu do planu techniczno-ekonomicznego. Pojęcie „p.u.” używane jest również do określenia wielkości tzw. produktów ubocznych, tj. produktów powstających w procesie produkcyjnym równocześnie z produktem podstawowym, np. melasa przy produkcji cukru, gaz koksowniczy przy produkcji koksu, spirytus posulfitowy przy produkcji celulozy.

Produkcja porównywalna

Produkcja porównywalna, wykonana w bieżącym roku produkcja wyrobów i usług takich, jakie były wytwarzane co najmniej w ciągu poprzedniego roku. Produkcja ta powinna być w obu okresach jednakowa pod względem asortymentu, standardu (normy) i parametrów techniczno-użytkowych. Do p.p. zalicza się również te wyroby, które różnią się od produkowanych w roku poprzednim właściwościami techniczno-eksploatacyjnymi, zestawem części składowych lub składem surowców, technologią wykonania i zakresem kooperacji, zmodernizowaną konstrukcją, zawartością głównego składnika, gatunkiem, klasą, kształtem, opakowaniem, sposobem wykończenia itp. innowacjami, nie powodującymi jednak zasadniczej zmiany charakterystyki technicznej (standardu i typu) wyrobu, uzasadniającej zmianę ceny fabrycznej i ceny zbytu. Do p.p. nie zalicza się wyrobów uznanych — zgodnie z obowiązującymi przepisami — za nowe, których produkcję rozpoczęto w roku bieżącym, bądź w roku poprzednim, ale w skali doświadczalnej (prototypy, serie próbne). Kryteria szczegółowe określenia pojęcia p.p. ustalają właściwe ministerstwa i zjednoczenia. Ścisłe zdefiniowanie p.p. ma istotne znaczenie, gdyż w odniesieniu do tej produkcji oblicza się obniżkę kosztów własnych produkcji.

Produkcja czysta

Produkcja czysta, część dochodu narodowego wytworzona w określonej jednostce produkcyjnej: dziale lub gałęzi gospodarki narodowej, przedsiębiorstwie itp. Jest to ta część produkcji globalnej, która pozostaje po odliczeniu środków wytwórczości zużytych na jej wytworzenie. P.cz. charakteryzuje rozmiary działalności produkcyjnej danej jednostki; na wielkość jej nie mają zniekształcającego wpływu, przy porównaniach w czasie, zmiany organizacyjne lub zmiany w stosunkach kooperacyjnych oddziałujące na wielkość produkcji globalnej. Wartość p.cz. oblicza się przez odjęcie od wartości produkcji globalnej tzw. kosztów materialnych (czyli wartości zużytych środków wytwórczości), na które składają się: energia obca i paliwo, surowce i materiały, materialne usługi obce, jak obróbka obca, transport itp., oraz amortyzacja; a zatem wartość p.cz. odpowiada wartości nowo wytworzonej w danym okresie i w danej jednostce. Wartość p.cz. obliczana jest w cenach bieżących dla danego okresu; w celu badania dynamiki fizycznych rozmiarów p.cz. stosuje się ceny stałe (ceny porównywalne).

Proces gospodarczy

Proces gospodarczy, następujące po sobie w określonym czasie i miejscu fakty (zjawiska przeszłe lub przyszłe) gospodarcze w dziedzinie produkcji i jej podziału. Fakty te mogą dotyczyć: 1. zasobów produkcyjnych (ludzkich i poza- ludzkich), ich ilości, sprawności i lokalizacji; 2. produktów (dóbr i usług), ich struktury rodzajowej i geograficznej; 3. reguł (systemów) postępowania o charakterze podstawowym (naturalnych, technicznych, psychologicznych) oraz o charakterze instytucjonalnym (prawnych, oceniających produkty i zasoby produkcyjne, finansowych i monetarnych). P.g. może wyrażać wzrost zasobów produkcyjnych, produktów i norm (parametrów) postępowania, ich spadek lub stan stacjonarny. Może on być ciągły lub dyskretny (skokowy), powtarzalny (w tym cykliczny) lub niepowtarzalny.

Preliminarz

Preliminarz: l. plan finansowy jednostki budżetowej ustalający jej dochody i wydatki bez wzajemnego ich bilansowania; 2. projekt budżetu; w tym ostatnim znaczeniu termin „p.” nie jest używany w aktualnym prawie budżetowym w Polsce. P. dochodów — sporządzany jest wg szczegółowej klasyfikacji budżetowej odrębnie dla każdego działu dochodów. P. wydatków — opracowywany jest dla każdego rozdziału klasyfikacji wydatków budżetowych; oprócz planowanych kwot wydatków zawiera także wskaźniki narodowego planu gospodarczego, wskaźniki budżetowe i normy wydatków budżetowych. Po uchwaleniu budżetu p. zatwierdzane są przez jednostki nadrzędne.